Verkennende studie naar ultrakorteketen PFAS in Vlaanderen: Analyse van oppervlaktewater en afvalwater in verschillende sectoren

Deze verkennende studie onderzoekt de aanwezigheid en verspreiding van ultrakorte keten PFAS (ukPFAS) in Vlaanderen, met name in afvalwater en oppervlaktewater. ukPFAS zijn verbindingen met een keten van drie of minder koolstofatomen, waarvan trifluorazijnzuur (TFA) het bekendste voorbeeld is. Ze zijn zeer mobiel in het milieu en worden zowel industrieel gebruikt als gevormd bij de afbraak van andere fluorhoudende stoffen.

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) voerde eind 2024 een gerichte meetcam…

Deze verkennende studie onderzoekt de aanwezigheid en verspreiding van ultrakorte keten PFAS (ukPFAS) in Vlaanderen, met name in afvalwater en oppervlaktewater. ukPFAS zijn verbindingen met een keten van drie of minder koolstofatomen, waarvan trifluorazijnzuur (TFA) het bekendste voorbeeld is. Ze zijn zeer mobiel in het milieu en worden zowel industrieel gebruikt als gevormd bij de afbraak van andere fluorhoudende stoffen.

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) voerde eind 2024 een gerichte meetcampagne uit waarbij 67 locaties voor afvalwater en 42 locaties voor oppervlaktewater werden bemonsterd. Hierbij werden 49 PFAS-verbindingen geanalyseerd, waarvan 7 ukPFAS. TFA werd het vaakst gedetecteerd: in 74% van de afvalwaterstalen en 88% van de oppervlaktewaterstalen.

In afvalwater zijn de concentraties aan ukPFAS aanzienlijk hoger dan klassieke PFAS, met mediane waarden van 1,56 µg/L en piekwaarden tot 41 mg/L, vooral in de afvalverwerkingssector. Ook sectoren als chemie, textiel en petrochemie dragen bij aan deze verontreiniging. In oppervlaktewater lag de mediane ∑ukPFAS op 2 µg/L, met maxima tot 81 µg/L. Zelfs in landelijke en stedelijke gebieden werden relatief hoge concentraties vastgesteld.

De resultaten tonen dat ukPFAS op veel locaties voorkomen en vaak de bestaande rapportagegrenzen overschrijden. Met name TFA overschreed op 14 van de 67 afvalwaterlocaties de rapportagegrens. In vergelijking met buurlanden zoals Duitsland en Zweden liggen de TFA-concentraties in Vlaanderen merkbaar hoger. De studie wijst op de noodzaak om ukPFAS op te nemen in toekomstige regelgeving en monitoring, en benadrukt het belang van verder onderzoek naar toxiciteit en milieurisico’s.

Er wordt een vervolgonderzoek aangekondigd dat dieper ingaat op landelijke gebieden en de link tussen TFA en PFAS-pesticiden.