Bouwstenen voor betaalbare huisvesting: Aanbevelingen voor een geïntegreerd woonbeleid in België

Dit rapport biedt een diepgaande analyse van de Belgische woonmarkt en schuift acht concrete beleidsvoorstellen naar voren om de toegang tot betaalbare en kwaliteitsvolle huisvesting te verbeteren. De analyse focust op drie segmenten: de private koopmarkt, de private huurmarkt en de sociale huisvestingsmarkt, die elk met specifieke maar onderling verbonden uitdagingen kampen.

De auteurs stellen vast dat woningprijzen sinds 1973 reëel meer dan verdrievoudigd zijn, waardoor vooral jonge gezinnen z…

Dit rapport biedt een diepgaande analyse van de Belgische woonmarkt en schuift acht concrete beleidsvoorstellen naar voren om de toegang tot betaalbare en kwaliteitsvolle huisvesting te verbeteren. De analyse focust op drie segmenten: de private koopmarkt, de private huurmarkt en de sociale huisvestingsmarkt, die elk met specifieke maar onderling verbonden uitdagingen kampen.

De auteurs stellen vast dat woningprijzen sinds 1973 reëel meer dan verdrievoudigd zijn, waardoor vooral jonge gezinnen zonder familiale steun moeilijk toegang krijgen tot eigendom. Tegelijk blijft het huuraanbod achter bij de stijgende vraag, met dalende kwaliteit en stijgende prijzen als gevolg. De sociale huisvesting dekt slechts 6% van de woningvoorraad, met ruim 300.000 gezinnen op de wachtlijst. Vlaanderen kent bijna 200.000 gezinnen op de wachtlijst en slechts een gemiddelde wachttijd van vier jaar.

De structurele tekorten worden versterkt door demografische trends zoals gezinsverdunning en vergrijzing, en een verouderde woningvoorraad. Tegen 2035 zijn minstens 475.000 bijkomende woningen nodig. Daarnaast dreigt zonder een versnelde renovatiegolf energiearmoede. De auteurs pleiten voor strategische verdichting, herbestemming en reconversie, in plaats van verdere ruimte-inname.

Het woonbeleid wordt bemoeilijkt door een complexe bevoegdheidsverdeling tussen federale, gewestelijke en lokale overheden, waardoor er onvoldoende samenhang is in initiatieven rond fiscaliteit, energie, ruimtelijke ordening en huurregulering.

Als antwoord op deze versnippering schuift de publicatie acht beleidsvoorstellen naar voren, gegroepeerd rond drie assen:

1. Versnellen en vereenvoudigen: onder meer via digitalisering van het vergunningstraject, intergemeentelijke samenwerking en duidelijkere inspraakprocedures;

2. Activeren en heroriënteren van patrimonium: waaronder het inzetten van leegstaande panden, de reconversie van kantoren en sociaal rechtvaardige renovaties met ETS-II-opbrengsten;

3. Herstellen en responsabiliseren van de sociale balans: door gemeenten verantwoordelijk te maken voor hun sociale huisvestingsdoelstellingen en het doorbreken van het stigma rond sociale huisvesting.

Het rapport is een beleidsopinie en een oproep tot structurele hervormingen en bestuurlijke coherentie in het Belgische woonbeleid, met aandacht voor woonkwaliteit, betaalbaarheid en zekerheid.