Evolution of the social situation and social protection in Belgium – the self-employed: inkomensarmoede, sociale bescherming en de rol van uitkeringen bij zelfstandigen in België

Deze publicatie is een onderzoeksrapport dat de sociale situatie en de sociale bescherming van zelfstandigen in België analyseert. De focus ligt op het risico op inkomensarmoede en sociale uitsluiting bij zelfstandigen, in vergelijking met werknemers. Het rapport gebruikt voornamelijk gegevens uit EU-SILC 2024 (inkomensjaar 2023), aangevuld met administratieve data en microsimulaties via het BELMOD-model.

Het rapport toont aan dat zelfstandigen in België een duidelijk hoger risico op inkomensarm…

Deze publicatie is een onderzoeksrapport dat de sociale situatie en de sociale bescherming van zelfstandigen in België analyseert. De focus ligt op het risico op inkomensarmoede en sociale uitsluiting bij zelfstandigen, in vergelijking met werknemers. Het rapport gebruikt voornamelijk gegevens uit EU-SILC 2024 (inkomensjaar 2023), aangevuld met administratieve data en microsimulaties via het BELMOD-model.

Het rapport toont aan dat zelfstandigen in België een duidelijk hoger risico op inkomensarmoede hebben dan werknemers. Over de voorbije vijftien jaar schommelde het armoederisico bij zelfstandigen tussen 10,7% en 16,2%, terwijl dit bij werknemers tussen 2,5% en 3,9% lag. België scoort hierbij wel beter dan het EU-27-gemiddelde, maar het verschil tussen zelfstandigen en werknemers blijft groot. De hogere armoederisico’s zijn opvallend omdat zelfstandigen vaker in huishoudens leven waar alle volwassenen werken, wat doorgaans beschermt tegen armoede.

Naast inkomensarmoede onderzoekt het rapport ook ernstige materiële en sociale deprivatie. Voor deze indicator scoren zelfstandigen niet slechter dan werknemers. Integendeel, het aandeel zelfstandigen met ernstige materiële en sociale deprivatie ligt lager dan bij werknemers. Dit nuanceert het beeld van armoede en wijst op het belang van aanvullende indicatoren naast inkomen, onder meer omdat zelfstandigen vaker beschikken over bedrijfsactiva of spaargelden.

Verder analyseert het rapport welke groepen zelfstandigen een hoger armoederisico lopen. Huishoudens met lage werkintensiteit blijken het meest kwetsbaar, maar ook bij huishoudens waar iedereen werkt blijft het risico op inkomensarmoede aanzienlijk. Er zijn beperkte verschillen tussen mannen en vrouwen op het vlak van inkomensarmoede, al blijkt uit de analyse dat sociale uitkeringen een sterkere armoedeverminderende impact hebben bij vrouwelijke zelfstandigen.

Ten slotte toont het rapport aan dat sociale bescherming een belangrijke rol speelt in het verminderen van armoede bij zelfstandigen. Ongeveer één op zeven zelfstandigen ontvangt naast arbeidsinkomen ook een vervangingsinkomen. Tijdens de COVID-19-crisis lag dit aandeel veel hoger, onder meer door het overbruggingsrecht. Sociale transfers verlagen het armoederisico aanzienlijk, vooral bij gezinnen met kinderen via kinderbijslagen en bij gezinnen zonder kinderen via pensioenen en ziekte- of invaliditeitsuitkeringen.