Prioritising invasive alien species for monitoring in Flanders: prioritering van monitoring van invasieve uitheemse soorten in Vlaanderen

Deze publicatie rapporteert over een expertbevraging die werd uitgevoerd om de ontwikkeling van gestructureerde, beleidsrelevante monitoringsschema’s voor invasieve uitheemse soorten in Vlaanderen voor te bereiden. De studie kadert binnen de Europese Verordening inzake invasieve uitheemse soorten (Verordening (EU) nr. 1143/2014), die lidstaten verplicht om surveillancesystemen op te zetten voor soorten van Uniezorg, met aandacht voor vroege detectie, verspreiding en evaluatie van beheersmaatrege…

Deze publicatie rapporteert over een expertbevraging die werd uitgevoerd om de ontwikkeling van gestructureerde, beleidsrelevante monitoringsschema’s voor invasieve uitheemse soorten in Vlaanderen voor te bereiden. De studie kadert binnen de Europese Verordening inzake invasieve uitheemse soorten (Verordening (EU) nr. 1143/2014), die lidstaten verplicht om surveillancesystemen op te zetten voor soorten van Uniezorg, met aandacht voor vroege detectie, verspreiding en evaluatie van beheersmaatregelen.

Voor Vlaanderen is het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) wettelijk belast met de coördinatie van deze monitoring. De publicatie stelt vast dat er momenteel geen coherent Vlaams monitoringsprogramma bestaat dat alle soorten op de Unielijst systematisch opvolgt. In de plaats daarvan is er een versnipperd landschap van projecten, vaak tijdelijk en met uiteenlopende geografische en taxonomische dekking. Deze initiatieven omvatten zowel professionele monitoring als citizen science, onder meer via waarnemingen.be.

Om prioriteiten te bepalen, organiseerden de auteurs een uitgebreide expertbevraging voor alle 114 soorten op de actuele Unielijst, aangevuld met acht kandidaat-soorten die in 2025 werden overwogen. Experts beoordeelden per soort onder meer introductiestatus, verspreiding, abundantie, ecologische impact, lopend beheer en de haalbaarheid en urgentie van monitoring. Deze informatie werd samengebracht in globale scores die de basis vormden voor een tweestapsprioritering.

In een eerste fase werden irrelevante combinaties van soort en monitoringdoel uitgesloten op basis van invasiefase, beheerstatus en beschikbaarheid van methoden. In een tweede fase werden de resterende combinaties geprioriteerd op basis van haalbaarheid en urgentie. Het resultaat is een selectie van soort–monitoringscopecombinaties met hoge beleidsrelevantie.

Daarnaast werkt de publicatie drie strategische focusscenario’s uit: soorten die reeds prioritair zijn voor beheer, soorten waarvoor vroege detectie cruciaal is, en soorten waarvoor verspreidingsmonitoring het meest relevant is. Een stuurgroep met vertegenwoordigers van INBO, Agentschap voor Natuur en Bos en de Vlaamse Milieumaatschappij valideerde de resultaten en selecteerde vier soorten(groepen) als proof of concept voor verdere uitwerking van monitoringsschema’s.