NBB Working Paper, 2025, 483: fiscale druk en progressieve inkomstenbelasting in Europa (2019–2023)

Deze studie onderzoekt het fenomeen fiscal drag, ook wel bracket creep genoemd — het verschijnsel waarbij belastinginkomsten stijgen doordat inkomens nominaal toenemen terwijl de belastingtarieven en -schalen niet worden aangepast aan die groei. Hierdoor betalen burgers meer belastingen, zelfs wanneer hun reële koopkracht niet stijgt.

Het onderzoek analyseert dit effect in 21 Europese landen, waaronder alle eurolanden en Hongarije, voor de periode 2019–2023. De auteurs gebruiken een geharmonisee…

Deze studie onderzoekt het fenomeen fiscal drag, ook wel bracket creep genoemd — het verschijnsel waarbij belastinginkomsten stijgen doordat inkomens nominaal toenemen terwijl de belastingtarieven en -schalen niet worden aangepast aan die groei. Hierdoor betalen burgers meer belastingen, zelfs wanneer hun reële koopkracht niet stijgt.

Het onderzoek analyseert dit effect in 21 Europese landen, waaronder alle eurolanden en Hongarije, voor de periode 2019–2023. De auteurs gebruiken een geharmoniseerd microsimulatiemodel (EUROMOD) dat de wetgeving inzake personenbelasting per land simuleert. Op die manier wordt zowel het theoretische potentieel van fiscale druk als de feitelijke impact tijdens de recente periode van hoge inflatie in kaart gebracht.

De resultaten tonen aan dat in de meeste landen een stijging van het belastbare inkomen met 1 % kan leiden tot bijna 2 % extra inkomsten uit de personenbelasting, wanneer geen indexering plaatsvindt. Fiscale druk blijkt het sterkst voor arbeidsinkomsten, minder voor pensioenen en kapitaalinkomsten. Binnen landen treft het fenomeen vooral lage en middeninkomens, waardoor de progressiviteit van het belastingsysteem kan afnemen.

Daarnaast werd onderzocht hoe regeringen het effect van fiscale druk in de praktijk compenseerden. Ongeveer een derde van de landen deed dit slechts gedeeltelijk, wat leidde tot hogere effectieve belastingtarieven en extra inkomsten. Andere landen indexeerden hun belastingschalen systematisch of voerden hervormingen door die de fiscale druk neutraliseerden of zelfs omkeerden.

De studie levert nieuwe inzichten over de werking van de personenbelasting in Europa, de verdelingseffecten van inflatie en de stabiliserende rol van fiscale systemen. Voor beleidsmakers is dit relevant bij het evalueren van belastinghervormingen, budgettaire projecties en sociaal-economische ongelijkheden.

Deze tekst is gebaseerd op de originele bron en tot stand gekomen met inzet van AI-technologie. Controleer bij twijfel en hergebruik de bron voor juistheid en actualiteit.